| |
| |
|
ABSORBENT - substancja pochłaniająca w procesie absorpcji, najczęściej ciecz, także ciało stałe
ABSORBER - urządzenie przemysłowe służące do absorpcji gazu lub jego składników przez ciecz
ABSORPCJA - pochłanianie substancji, materii i fal przez inne ciała zw. absorbatem, przez całą objętość innej substancji, zw absorbentem /będącej cieczą lub ciałem stałym/.
ADSORBENT - substancja o silnie rozwiniętej powierzchni, na której zachodzi adsorpcja; najczęściej ciało stałe, także ciecz lub żel.
ADSORBER - urządzenie przemysłowe służące do adsorpcji określonych składników z mieszaniny.
ADSORPCJA - gromadzenie się cząstek jednej substancji /zw.adsorbatem/, na powierzchni drugiej substancji /zw.adsorbentem/, na skutek występowania sił międzycząsteczkowych.
ANIONY - jony o ujemnym ładunku elektrycznym, występujące zawsze w równowadze ilościowej/ładunki/ z kationami - jonami naładowanymi dodatnio.
ANIONIT - rodzaj jonitu
AZBEST - groźny pierwiastek dla zdrowia ludzkiego, w latach sześćdziesiątych używany do wyrobu materiałów ogniotrwałych, izolacyjnych, kwasoodpornych i rur wodociągowych cementowo-azbestowych. Do dziś pijemy wodę dostarczaną przez ten system.
AZOTANY - związki pochodzące ze ścieków przemysłowych i rolniczych, powodują procesy nitryfikacji i denitryfikacji
BŁONY PÓŁPRZEPUSZCZALNE - materiały mogące przepuszczać cząstki rozpuszczalnika, a nie cząstki substancji rozpuszczonych, np. nerka u ssaków, membrana w filtrach osmotycznych
CHLOR - pierwiastek chemiczny, niemetal, b.aktywny chemicznie, utleniacz, występuje w ziemi, wodzie jak również w organizmach żywych; jon chlorkowy, CL/wraz z jonami sodu i potasu/ utrzymuje prawidłowe ciśnienie osmotyczne płynów ustrojowych; w postaci cząsteczkowej/CL2/ - toksyczny; używany do bielenia, dezynfekcji wody pitnej, produkcji kwasu solnego; jako dobry utleniacz wchodzi w reakcje ze związkami organicznymi występującymi w wodzie jako zanieczyszczenia, tworząc nowe związki.
CYRKULACJA - krążenie
CYRKULACJA WÓD - ruch mas wodnych w zbiornikach stojących/oceanach, jeziorach/ zachodzi pod wpływem czynników atmosferycznych lub różnicy gęstości wody; od lat ilość wody w przyrodzie jest taka sama-ilość opadów równa się ilości parowania i sublimacji
DEJONIZACJA-DEMINERALIZACJA - usuwanie z roztworów, najczęściej wodnych, soli miner./nieorg./ występujących tam w postaci jonów; przeprowadzana najczęściej przy użyciu jonitów
DEJONIZATORY-DEMINERALIZATORY - filtry jonowymienne, usuwające kationy i aniony z wody na zasadzie wymiany jonowej tj. kationy wapnia, magnezu, żelaza, sodu, potasu itp zostają zastąpione jonami wodorowymi/regeneracja filtra kwasem solnym, siarkowym/, natomiast aniony wodorotlenowe, chlorkowe, siarczanowe jonami wodorotlenowymi/regeneracja filtra wodorotlenkiem sodowym/, połączenie jonu wodorotlenowego i wodorowego daje cząstkę wody; do wymieniaczy jonowych zaliczamy również syntetyczne żywice regenerowane solą usuwające zanieczyszczenia organoleptyczne o dużej masie molowej, które szybko zapychają węgiel aktywny
DESTYLACJA - rozdzielanie mieszaniny cieczy na składniki , polega na ogrzaniu cieczy, przeprowadzeniu jej w stan pary, skropleniu par przez oziębienie i zebranie skroplonych par/zw. destylatem lub kondensatem; większą czystość destylatu można uzyskać przez deflegmację; metoda bardzo skuteczna przy usuwaniu gazów zawartych w wodzie tj. tlenu/metoda odtleniania/, dwutlenku węgla/usuwanie CO2 po dekarbonizacji na kationitach słabokwaśnych/ oraz substancji jonowych/wapń, magnez, wodorowęglany/,natomiast mało skuteczna w usuwaniu wielu związków organicznych posiadających punkt wrzenia wody/wówczas z parą wodną parują także te związki/ do skroplenia pary wodno-organicznej używamy wody najlepiej zmiękczonej/aby uniknąć powstawania kamienia i strat ciepła, metoda kosztowna z uwagi na zużycie energii elektrycznej potrzebnej do uzyskania pary wodnej i wody w celu schłodzenia pary wodno organicznej
DETERGENTY - ogólna nazwa środków piorących i myjących, głównie syntetyczne substancje powierzchniowo czynne z dodatkiem środków ułatwiających ich działanie; ogromne ilości tych związków trafia do wód powierzchniowych i ścieków komunalnych, a przez cyrkulacje wody w przyrodzie do układu krwionośnego człowieka;
DEZYNFEKCJA WODY - /odkażanie/niszczenie środkami chemicznymi lub fizycznymi drobnoustrojów chorobotwórczych i ich form przetrwalnikowych; najczęściej jest to ostatni etap uzdatniania wody zmierzający do zabicia bakterii i wirusów w niej zawartych; usunięcie martwych organizmów możliwe jest przez zastosowanie np.mikrofiltracji/mikroosmoza/ na membranach; inną metodą jest zastosowanie ozonu oraz substancji łatwo biodegradowalnych, promieniowania UV, ultradźwięków; ozon jest lepszym środkiem dezynfekującym ale wymaga specjalnej instalacji wodociągowej
DYSOCJACJA - rozkład w rozpuszczalniku np. wodzie cząstek soli, kwasów i zasad na jony, następstwem tego procesu jest hydroliza wody
ELEKTROLIT - substancja przewodząca prąd elektryczny za pośrednictwem swobodnych jonów, które uwalniają jony w wyniku dysocjacji elektrolitycznej; elektrolitami są kwasy, zasady i sole
FILTRY ABSOLUTNE - filtry z wkładami mechanicznymi zatrzymującymi zanieczyszczenia o danym mikronarzu/dane wielkości zanieczyszczeń/ w 99,98%, tj. wkład absolutny o 5 mikrometrach przepuści tylko 0,01% zanieczyszczeń o wielkości co najmniej 5 mikrometrów
FILTRY CHEMICZNE - filtry działające w sposób chemiczny przez dozowanie odpowiedniej substancji w sposób ciągły lub w sposób okresowy/zmiękczanie, odżelazianie na jonitach/ przez dodanie do wody soli regenerującej filtr(najczęściej ważonego, bez mikroelementów NaCl), następuje wymiana jonowa, jonów których chcemy się pozbyć na inny jon(najczęściej na sód przy zmiękczaniu czy odżelazianiu lub jon wodorowy i wodorotlenowy przy demineralizacji wody)
FILTRY NOMINALNE - filtry z wkładami mechanicznymi zatrzymującymi zanieczyszczenia o danym mikronarzu(o danej wielkości zanieczyszczeń) co najwyżej w 95%
FILTRY MECHANICZNE - filtry usuwające z wody nierozpuszczone substancje sedymentacyjne takie jak piasek, muł, iły, kłaczkowatą postać żelaza, martwe organizmy, z dokładnością odpowiednią do ich porowatości; przepuszczają one zanieczyszczenia biologiczne(wyjątek stanowią filtry ceramiczne o porowatości 0,1 mikrometra, ale są również kultury bakterii poniżej tej wielkości
FILTRY POŚPIESZNE - oczyszczanie wody polega na tym, że medium filtracyjne zostaje zamknięte w ciśnieniowym zbiorniku wypełnionym w części złożem nad którym jest przestrzeń wolna w zależności od projektu dla danej technologii, najczęściej obecnie stosowane filtry mechaniczne, woda tłoczona jest pod ciśnieniem, produkcja wody jest dość duża jak na gabaryty urządzenia, natomiast jej jakość dużo gorsza niż w filtrach powolnych
FILTRY POWOLNE - dawniej stosowane w zakładach komunalnych do oczyszczania wody z zanieczyszczeń mechanicznych; woda sączyła się przez nie w sposób grawitacyjny, swobodnie, ponieważ technologia ta stała się mało wydajna dla obecnych potrzeb uzdatniania wody zaniechano ich używania i wprowadzono filtry pośpieszne;obecnie filtry powolne stosuje się w oczyszczaniu ścieków komunalnych na złożach biologicznych zarówno tlenowych jak i beztlenowych
FILTRY WĘGLOWE - bardzo popularne filtry z węglem aktywnym, usuwają zwłaszcza chlor, w małym stopniu związki organiczne, nie zabezpieczone KDF po krótkim okresie użytkowania są siedliskiem wtórnego skażenia wody bakteriami, obecnie można spotkać węgle bakteriostatyczne impregnowane azotanem srebra, jednak po pewnym czasie użytkowania, zwłaszcza po przebiciu wkładu chlorem, powstają chlorki srebra, które są toksyczne dla organizmu człowieka
JONIT - (wymieniacz jonowy stały), stała nierozp. substancja mogąca wymieniać swe jony na jony znajdujące się w kontaktującym się z nią roztworze; jon wymieniający kationy jest zw. KATIONITEM, wymieniający aniony - ANIONITEM, a wymieniający oba rodzaje jonów - j.AMFOTERYCZNYM
JONIZACJA - oderwanie elektronu od obojętnego atomu lub cząst. w wyniku dostarczenia odpowiedniej ilości energii(tzw.energii jonizacji); może nastąpić pod wpływem ogrzania(termojonizacja), promieniowania elektromagnet.(fotojonizacja) lub korpuskularnego
JONY - dodatnie kationy, ujemne aniony naładowane elektrycznie cząstki chemiczne powstałe np. przez dysocjacje soli, kwasów i zasad; dodatnie i ujemne ładunki elektryczne tych cząstek są w równowadze elektrycznej
KDF - stop miedzi i cynku, w postaci granulatu stosowany jako środek bakteriobójczy i bakteriostatyczny do impregnowania węgli aktywnych lub jako samodzielne medium filtracyjne, w reakcji elektrochemicznej, usuwa również chlor, siarczki, metale ciężkie
KLASY CZYSTOŚCI WÓD - w Polsce mamy 3 klasy czystości; I-klasa dopuszcza wodę do picia(2,4 % wszystkich wód powierzchniowych); II-klasa to woda do celów rekreacyjnych(11,4%); III-klasa dla przemysłu i rolnictwa oraz wody pozaklasowe-z powodu dużej zawartości środków chemicznych zamarło życie biologiczne
"KRWAWIENIE" FILTRA - oddawanie zanieczyszczeń zatrzymanych przez filtr, następuje pojawienie się bakterii i substancji poddanych oczyszczeniu w stężeniu wielokrotnie przekraczającym stężenia tych substancji na wejściu do filtra
KUMULACJA - zjawisko gromadzenia się różnych substancji w organizmie człowieka, w różnych częściach, najczęściej w nerkach, wątrobie, człowiek nie jest w stanie ich przyjąć, strawić ani ich wydalić
MAKROELEMENTY - pierwiastki chemiczne występujące w organizmie człowieka w ilości kilku procent suchej masy niezbędne do prawidłowego rozwoju np; azot, wapń, fosfor, potas, siarka, wapń, magnez, żelazo, sód
MIKROELEMENTY - pierwiastki chemiczne występujące w organizmie człowieka w małych ilościach niezbędne do życia i rozwoju, np. bor, mangan, cynk, miedź, kobalt, molibden, jod, fluor
MEMBRANA - określenie błony półprzepuszczalnej produkowanej przemysłowo
METALE CIĘŻKIE - toksyczne metale szkodliwe dla zdrowia człowieka, np.ołów, rtęć, kadm, chrom
MIKROSIMENS - jednostka przewodności wody, służy do określania czystości wody, obok TDS najczęściej wykorzystywana do określania czystości; 1 TDS to około 2.5 mikrosimens/cm
ODŻELAZIACZE - popularne filtry chemiczne usuwające żelazo i mangan z wody; występujące w wodzie żelazo wpływa na walory smakowe i estetyczne wody; najczęściej żelazo występuje w wodociągu jako wtórne zanieczyszczenie pochodzące z rur; we własnych ujęciach z wód głębinowych i gruntowych stężenie żelaza w zależności od warstw geologicznych zawierających np. rudę żelaza może wynosić do 30 mg/l; najczęściej spotyka się zawartość do 5 mg/l; obok żelaza występuje zawsze mangan w ilości około 10% zawartości żelaza
ORGANIZMY WODNE - organizmy większe od bakterii i wirusów nadające wodzie zielonkawy kolor, powodujące zakwit wód eutroficznych
ODWRÓCONA OSMOZA -proces odwrotny do osmozy naturalnej, przez wytworzenie ciśnienia większego od ciśnienia osmotycznego możemy wymusić przepływ rozpuszczalnika(wody) z roztworu o stężeniu większym do roztworu o stężeniu mniejszym
OSMOZA - proces przechodzenia rozpuszczalnika przez błony półprzepuszczalne, zachodzący w przyrodzie i w komórkach organizmów żywych, cząstki rozpuszczalnika przechodzą z płynu o stężeniu niższym do płynu o stężeniu wyższym, w celu wyrównania tych stężeń
OZONOWANIE - metoda dezynfekcji przy użyciu ozonu, metoda w Polsce na etapie prób ze względu na duży koszt wytwarzania ozonu i złego stanu sieci wodociągowej
PERMEAT - woda osmotyczna, woda uzdatniona uzyskiwana w procesie odwróconej osmozy
PESTYCYDY - substancje syntetyczne lub naturalne stosowane do zwalczania organizmów szkodliwych lub niepożądanych; najczęściej używane m.in.do ochrony roślin uprawnych; substancje chemiczne stosowane do ochrony roślin przed ich pasożytami w rolnictwie, wraz z wodami opadowymi dostają się do obiegu wody pitnej;
PH - wielkość określająca odczyn roztworu, wielkość charakteryzująca zawartość jonów wodorowych w wodzie; pH od 0 do 7 to wody kwaśne, od 7 do 14 zasadowe; odczyn wody pitnej mieści się w granicach 6,5 do 8,5
PPM - parts per milion, czyli ilość części na milion(mg/l)-bezwzględna jednostka wielkości TDS używana do określania stopnia zanieczyszczenia wody
RETENCJA WÓD - w hydrologii czasowe zatrzymanie wody opadowej na obszarze zlewni w zbiornikach wodnych, ciekach, lodowcach, śniegu i bagnach wraz w gruncie; retencja w Polsce wynosi około 4 %, a w Europie 30 %(w stosunku do całorocznych opadów atmosferycznych); ma duże znaczenie hydrologiczne i gospodarcze
SOLE MINERALNE - sole nieorganiczne kwasów i zasad; często występują w przyrodzie w postaci minerałów, jako składniki wód; zawierają niezbędne pierwiastki do prawidłowego funkcjonowania organizmu, dzielimy je na makroelementy i mikroelementy
SUBLIMACJA - zjawisko bezpośredniej przemiany ciała stałego w gazowe
TDS - (ang.-Total Dissolved Solids) - ogólna ilość rozpuszczonych związków w wodzie, jednostka ppm
TLENEK SREBRA - związek używany do impregnacji węgli aktywnych, wkładów mechanicznych wypłukiwany często z wodą staje się groźnym związkiem dla organizmu ludzkiego
TRÓJHALOMETANY - najbardziej niebezpieczne związki powstające w wyniku chlorowania wody w reakcji z substancjami organicznymi w wodzie, najgroźniejszym przedstawicielem jest chloroform
TWARDOŚĆ WODY - właściwość wody charakteryzująca się trudnością wytwarzania się piany mydlanej, powodowana jest obecnością jonów dwuwartościowych metali; wapnia, magnezu, żelaza, manganu i innych
ULTRAFIOLETOWE PROMIENIOWANIE - metoda dezynfekcji nie tworząca ubocznych produktów reakcji chemicznej, zabite bakterie należy wyłapać mechanicznie na mikrofalach i ultrafiltrach, metoda nie stosowana w zakładach komunalnych ze względu na wysokie koszty
WĘGIEL AKTYWNY - stosowany przy filtracji wody do usuwania niektórych związków organicznych, szczególnie do usuwania chloru
WODA DESTYLOWANA - woda otrzymana w procesie parowania i skraplania pary
WODA MIĘKKA - woda uboga w sole wapnia i magnezu, łatwo w takiej wodzie tworzy się piana, nie tworzy się kamień, ułatwia pranie
WODA TWARDA - woda bogata w jony metali dwuwartościowych tj. kationy wapnia, magnezu, żelaza, manganu, dwuwartościowych metali ciężkich; powodują one neutralizację mydeł sodowych, brak pienienia się mydeł toaletowych, powstawanie kamienia w czajniku podczas gotowania, utrudnia gotowanie potraw poprzez obniżenie temperatury wody poniżej 100 stopni, dlatego dodajemy soli NaCl aby podnieść temperaturę wrzenia powyżej 100 stopni Celsjusza
WODY GRUNTOWE - wody znajdujące się pod powierzchnią ziemi do pierwszej nieprzepuszczalnej warstwy geologicznej
WODY POWIERZCHNIOWE - wody z rzek, jezior, stawów, większość wód pitnych w Polsce pochodzi z tych ujęć
WODY GŁĘBINOWE - wody znajdujące się poniżej warstwy przepuszczalnej, dzięki tej warstwie są lepiej chronione przed ściekami z powierzchni, bardzo często mają za dużo rozpuszczonych substancji mineralnych
WODY MINERALNE - wybrane wody głębinowe zawierające powyżej 200 mg/l soli mineralnych pożądanych przez człowieka, do 1990 roku obowiązywała norma na wody mineralne na zawartość w wodzie minimum 1000 mg/l pożądanych substancji mineralnych
ZMIĘKCZACZE WODY - filtry zmniejszające twardość wody; woda przepływająca przez żywicę jonitową zamkniętą w zbiorniku z odpornego na korozję tworzywa sztucznego pozostawia jony odpowiedzialne za twardość wody; wyniki twardości końcowej w cyklu sodowym uzależnione są od ilości i stężenia czynnika regenerującego, całkowitej twardości wody i zawartości sodu, oraz szybkości liniowej przepływu przez złoże; dla zmiękczenia wody pitnej wymagane są niskie poziomy regeneracji i duża efektywność usuwania twardości, ponieważ odpowiednią jakość wody otrzymuje się przez dwu strumieniową operację, w której w pełni zmiękczony strumień jest mieszany z surową wodą, aby dać produkt końcowy; prędkość liniowa dla zmiękczania wynosi w zależności od przebicia szczątkowego 20-100 m/h; proces ten trwa do momentu nasycenia żywicy, po czym następuje regeneracja inicjowana zazwyczaj impulsem zegara sterującego cyklem regeneracji
|
|
|
|
|
|
